📚 Bài viết thuộc series Java Backend Zero to Hello 📌 Phần: Phase 1: Java Core Cơ Bản | Bài 5/86

---

BÀI 1.3: CẤU TRÚC ĐIỀU KHIỂN

Mục tiêu

• Sử dụng if/else, switch để rẽ nhánh chương trình
• Sử dụng vòng lặp for, while, do-while
• Áp dụng break, continue
• Thực hành các bài toán thường gặp

---

1. CÂU LỆNH IF / ELSE

1.1 If đơn

int age = 20;
if (age >= 18) {
    System.out.println("Bạn đã trưởng thành");
}

1.2 If - else

int age = 15;
if (age >= 18) {
    System.out.println("Đủ tuổi lái xe");
} else {
    System.out.println("Chưa đủ tuổi");
}

1.3 If - else if - else

int score = 75;
if (score >= 90) {
    System.out.println("Xuất sắc");
} else if (score >= 80) {
    System.out.println("Giỏi");
} else if (score >= 70) {
    System.out.println("Khá");
} else if (score >= 60) {
    System.out.println("Trung bình");
} else {
    System.out.println("Yếu");
}

1.4 If lồng nhau

if (age >= 18) {
    if (hasLicense) {
        System.out.println("Được lái xe");
    } else {
        System.out.println("Cần bằng lái");
    }
}

---

2. CÂU LỆNH SWITCH

2.1 Switch truyền thống

int day = 3;
String dayName;

switch (day) {
    case 1:
        dayName = "Thứ 2";
        break;
    case 2:
        dayName = "Thứ 3";
        break;
    case 3:
        dayName = "Thứ 4";
        break;
    case 4:
        dayName = "Thứ 5";
        break;
    case 5:
        dayName = "Thứ 6";
        break;
    case 6:
        dayName = "Thứ 7";
        break;
    case 7:
        dayName = "Chủ nhật";
        break;
    default:
        dayName = "Không hợp lệ";
}
System.out.println(dayName);  // Thứ 4

⚠️ Lưu ý: Luôn có break ở mỗi case, nếu không sẽ rơi xuống case tiếp theo (fall-through).

2.2 Switch với nhiều case gộp

switch (day) {
    case 1: case 2: case 3: case 4: case 5:
        System.out.println("Ngày làm việc");
        break;
    case 6: case 7:
        System.out.println("Ngày nghỉ");
        break;
}

2.3 Switch expression (Java 14+)

String dayName = switch (day) {
    case 1 -> "Thứ 2";
    case 2 -> "Thứ 3";
    case 3 -> "Thứ 4";
    case 4 -> "Thứ 5";
    case 5 -> "Thứ 6";
    case 6 -> "Thứ 7";
    case 7 -> "Chủ nhật";
    default -> "Không hợp lệ";
};

2.4 Switch với String (Java 7+)

String role = "admin";
switch (role) {
    case "admin":
        System.out.println("Quản trị viên");
        break;
    case "user":
        System.out.println("Người dùng");
        break;
    default:
        System.out.println("Khách");
}

---

3. VÒNG LẶP FOR

3.1 For cơ bản

for (int i = 0; i < 5; i++) {
    System.out.println("Lần lặp thứ " + i);
}
// Output: 0, 1, 2, 3, 4

3.2 For lùi

for (int i = 10; i >= 1; i--) {
    System.out.println(i);
}

3.3 For với bước nhảy tùy chỉnh

for (int i = 0; i <= 20; i += 2) {
    System.out.println(i);  // 0, 2, 4, 6, ..., 20
}

3.4 For lồng nhau

// In bảng cửu chương
for (int i = 2; i <= 9; i++) {
    for (int j = 1; j <= 10; j++) {
        System.out.printf("%d x %d = %d%n", i, j, i * j);
    }
    System.out.println("---");
}

3.5 For-each (duyệt mảng/collection)

int[] numbers = {1, 2, 3, 4, 5};
for (int num : numbers) {
    System.out.println(num);
}

---

4. VÒNG LẶP WHILE

int count = 0;
while (count < 5) {
    System.out.println("Count: " + count);
    count++;
}

Dùng khi không biết trước số lần lặp.

Ví dụ: Đoán số

import java.util.Scanner;
import java.util.Random;

public class GuessNumber {
    public static void main(String[] args) {
        Random rand = new Random();
        int target = rand.nextInt(100) + 1;  // 1-100
        Scanner sc = new Scanner(System.in);
        int guess = 0;

        while (guess != target) {
            System.out.print("Đoán số (1-100): ");
            guess = sc.nextInt();
            if (guess < target) {
                System.out.println("Lớn hơn!");
            } else if (guess > target) {
                System.out.println("Nhỏ hơn!");
            } else {
                System.out.println("Chính xác!");
            }
        }
        sc.close();
    }
}

---

5. VÒNG LẶP DO-WHILE

Thực hiện ít nhất 1 lần trước khi kiểm tra điều kiện.

int choice;
Scanner sc = new Scanner(System.in);

do {
    System.out.println("=== MENU ===");
    System.out.println("1. Thêm");
    System.out.println("2. Sửa");
    System.out.println("0. Thoát");
    System.out.print("Chọn: ");
    choice = sc.nextInt();
} while (choice != 0);

System.out.println("Kết thúc!");

---

6. BREAK VÀ CONTINUE

6.1 Break - Thoát khỏi vòng lặp

for (int i = 0; i < 10; i++) {
    if (i == 5) {
        break;  // Thoát vòng lặp khi i = 5
    }
    System.out.println(i);  // 0, 1, 2, 3, 4
}

6.2 Continue - Bỏ qua lần lặp hiện tại

for (int i = 0; i < 10; i++) {
    if (i % 2 == 0) {
        continue;  // Bỏ qua số chẵn
    }
    System.out.println(i);  // 1, 3, 5, 7, 9
}

6.3 Labeled break/continue (thoát khỏi vòng lặp lồng nhau)

outer:
for (int i = 0; i < 3; i++) {
    for (int j = 0; j < 3; j++) {
        if (i == 1 && j == 1) {
            break outer;  // Thoát cả 2 vòng lặp
        }
        System.out.println(i + "," + j);
    }
}

---

7. SO SÁNH CÁC VÒNG LẶP

Vòng lặp	Khi nào dùng
for	Biết trước số lần lặp
while	Không biết trước số lần lặp
do-while	Cần thực hiện ít nhất 1 lần
for-each	Duyệt mảng/collection

---

8. BÀI TẬP THỰC HÀNH

Bài 1: Kiểm tra số nguyên tố

Nhập số n, kiểm tra n có phải số nguyên tố không.

public static boolean isPrime(int n) {
    if (n < 2) return false;
    for (int i = 2; i <= Math.sqrt(n); i++) {
        if (n % i == 0) return false;
    }
    return true;
}

Bài 2: Tính giai thừa

n! = 1 * 2 * 3 * ... * n

Bài 3: Dãy Fibonacci

In n số Fibonacci đầu tiên: 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, ...

Bài 4: In tam giác sao

*
**
***
****
*****

Bài 5: Tìm ước chung lớn nhất (GCD)

Dùng thuật toán Euclid.

Bài 6: Menu quản lý sinh viên

1. Thêm sinh viên
2. Hiển thị danh sách
3. Tìm sinh viên theo tên
4. Xóa sinh viên
0. Thoát

---

9. TÓM TẮT

Cấu trúc	Cú pháp	Mục đích
if/else	if (điều kiện) { ... }	Rẽ nhánh
switch	switch (biến) { case ... }	Nhiều lựa chọn
for	for (init; cond; update)	Lặp biết trước số lần
while	while (điều kiện)	Lặp không biết trước
do-while	do { ... } while (cond)	Lặp ít nhất 1 lần
break	break;	Thoát vòng lặp
continue	continue;	Bỏ qua lần lặp

---

Bài tiếp theo: 1.4 Mảng & String

---

🧭 Điều Hướng Series

⬅️ Bài trước: BÀI 1.2: BIẾN, KIỂU DỮ LIỆU, TOÁN TỬ

📋 Lộ trình tổng quan: Xem Toàn Bộ Series

➡️ Bài tiếp theo: BÀI 1.4: MẢNG & STRING