Đã đăng vào khoảng 12 giờ trước 8 phút đọc

Làm Chủ Terminal: Tổng Hợp Những Câu Lệnh Linux & macOS "Phải Biết" Để Tăng 200% Năng Suất

Terminal không chỉ là một màn hình đen với những dòng chữ chạy dài; nó là "trạm điều khiển" quyền năng nhất trên máy tính của bạn. Dù bạn là Developer, Sysadmin hay đơn giản là một người yêu công nghệ, việc thuộc lòng những câu lệnh dưới đây sẽ giúp bạn tiết kiệm hàng giờ làm việc mỗi tuần.

1. Quản Lý File & Thư Mục (The Bread and Butter)

Đây là nhóm lệnh bạn sẽ sử dụng hàng ngày để điều hướng trong hệ thống.

ls -lah: Liệt kê tất cả các file (gồm cả file ẩn) với định dạng kích thước dễ đọc (KB, MB, GB).
cd ..: Quay lại thư mục cha.
cd -: Quay lại thư mục vừa đứng trước đó.
mkdir -p A/B/C: Tạo một chuỗi thư mục lồng nhau chỉ với một lệnh.
cp -R source/ destination/: Sao chép thư mục và toàn bộ nội dung bên trong.
mv old_name new_name: Đổi tên file hoặc di chuyển file.
rm -rf folder_name: Xóa "không thương tiếc" một thư mục.

⚠️ Lưu ý: Hãy kiểm tra kỹ đường dẫn trước khi nhấn Enter vì lệnh này không vào Thùng rác!

2. Giám Sát Hệ Thống & Hiệu Năng

Khi máy tính có dấu hiệu "lag", hãy dùng các lệnh này để tìm nguyên nhân.

Lệnh	Mô tả
`top` / `htop`	Xem các tiến trình đang ngốn CPU/RAM nhất (htop trực quan hơn).
`df -h`	Kiểm tra dung lượng còn trống của các ổ đĩa.
*`du -sh `**	Thống kê dung lượng của từng thư mục ở vị trí hiện tại.
`free -m`	(Chỉ Linux) Kiểm tra tình trạng RAM.
`ps aux \| grep <tên>`

3. Mạng & Kết Nối (Networking)

Dành cho những lúc cần kiểm tra tại sao mạng chậm hoặc Server không phản hồi.

ping google.com: Kiểm tra độ trễ mạng.
curl -I https://domain.com: Kiểm tra phản hồi từ Header của một trang web (rất hữu ích cho SEO/Web Dev).
lsof -i :8080: Xem ứng dụng nào đang chiếm dụng cổng 8080.
ifconfig (macOS) / ip addr (Linux): Xem địa chỉ IP của máy.
ssh user@ip_address: Kết nối điều khiển máy chủ từ xa.

4. Xử Lý Văn Bản & Dữ Liệu Nâng Cao

Terminal mạnh nhất ở khả năng "lọc" thông tin từ những file văn bản khổng lồ.

grep "error" server.log: Tìm tất cả các dòng chứa chữ "error" trong file log.
tail -f access.log: Theo dõi nội dung file log theo thời gian thực (khi có dòng mới sẽ tự hiện lên).
cat file.txt | sort | uniq: Đọc file, sắp xếp và loại bỏ các dòng trùng lặp.
sed -i 's/cu/moi/g' file.txt: Tìm và thay thế từ "cu" thành "moi" trong toàn bộ file.

5. "Đặc Sản" Dành Riêng Cho macOS

Nếu bạn đang dùng MacBook, đây là những lệnh khiến bạn trông như một "Pro User":

pbcopy < file.txt: Copy nội dung file vào Clipboard (sau đó bạn có thể dán bằng Cmd+V).
pbpaste > file.txt: Lấy nội dung đang copy trong máy dán vào một file mới qua Terminal.
open .: Mở thư mục hiện tại trong giao diện Finder.
caffeinate -u -t 3600: Giữ cho máy Mac không bao giờ tắt màn hình/sleep trong 1 tiếng (3600 giây).
screencapture -T 5 shot.png: Hẹn giờ 5 giây sau đó tự động chụp màn hình.

6. Phím Tắt Tăng Tốc Thao Tác

Đừng gõ lại mọi thứ, hãy dùng các tổ hợp phím sau:

Tab: Tự động hoàn thành tên file/thư mục (Bấm 2 lần để hiện gợi ý).
Ctrl + R: Tìm lại một lệnh bạn đã gõ trong quá khứ (cực kỳ hữu dụng).
**Ctrl + A / Ctrl + E**: Nhảy về đầu dòng / cuối dòng nhanh.
!!: Thực hiện lại lệnh ngay trước đó (ví dụ gõ sudo !! khi quên quyền admin).
clear (hoặc Ctrl + L): Làm sạch màn hình Terminal cho đỡ rối mắt.

7. Quản Lý Quyền (Permissions)

Hiểu về quyền để không bao giờ gặp lỗi "Permission Denied".

sudo <lệnh>: Chạy lệnh dưới quyền Admin tối cao.
chmod +x script.sh: Cấp quyền thực thi cho một file script.
chown user:group file: Thay đổi chủ sở hữu của file/thư mục.

8. Nén và Giải nén (Archiving)

Làm việc với các file nén mà không cần phần mềm bên thứ ba.

tar -cvzf archive.tar.gz folder/: Nén một thư mục thành định dạng .tar.gz.
tar -xvzf archive.tar.gz: Giải nén file .tar.gz.
zip -r filename.zip folder/: Nén thư mục thành file .zip (phổ biến trên cả Windows).
unzip filename.zip: Giải nén file .zip.

9. Quản lý Gói (Package Managers)

Đây là cách các "pro" cài đặt phần mềm. Đừng bao giờ lên web tải file .exe hay .dmg nữa!

Trên macOS (Homebrew):
brew install <tên_gói>: Cài đặt phần mềm (ví dụ: brew install git).
brew update && brew upgrade: Cập nhật toàn bộ phần mềm trong máy lên bản mới nhất.
Trên Linux (Ubuntu/Debian):
sudo apt update && sudo apt upgrade: Cập nhật hệ thống.
sudo apt install <tên_gói>: Cài đặt ứng dụng.

10. Quản lý Tiến trình Nâng cao (Job Control)

Bạn đang chạy một lệnh rất nặng và không muốn nó chiếm dụng màn hình Terminal?

<lệnh> &: Thêm dấu & vào cuối để chạy lệnh đó dưới nền (background).
jobs: Liệt kê các lệnh đang chạy ngầm.
fg %1: Đưa lệnh đang chạy ngầm số 1 quay trở lại màn hình chính (foreground).
kill -9 <PID>: Buộc dừng ngay lập tức một tiến trình bị treo (sử dụng mã PID tìm được từ lệnh ps hoặc top).

11. So sánh và Kiểm tra file

Cực kỳ hữu ích cho lập trình viên khi muốn xem sự khác biệt giữa hai phiên bản code.

diff file1.txt file2.txt: So sánh từng dòng của hai file.
**checksum / shasum -a 256 file.zip**: Kiểm tra tính toàn vẹn của file (đảm bảo file tải về không bị lỗi hoặc bị chèn mã độc).
file <tên_file>: Kiểm tra xem thực chất file đó là định dạng gì (đôi khi đuôi file bị đặt sai).

12. Xem thông tin phần cứng "chi tiết đến tận răng"

Thay vì vào "About this Mac" hay "System Info", hãy dùng:

macOS: system_profiler SPHardwareDataType (Hiện chi tiết model, số series, chip...).
Linux: lscpu (Xem thông tin CPU) hoặc lsblk (Xem cấu trúc các ổ đĩa).

13. Lệnh "Cứu trợ" (The Help Commands)

Khi bạn quên cách dùng một lệnh nào đó, đừng vội tra Google!

man <lệnh>: (Manual) Mở cuốn "hướng dẫn sử dụng" chi tiết của lệnh đó.
<lệnh> --help: Hiển thị nhanh các tham số và cách dùng đơn giản.
tldr <lệnh>: (Cần cài đặt: brew install tldr) Đây là phiên bản rút gọn của man, chỉ hiện các ví dụ thực tế hay dùng nhất. Đây là lệnh mình khuyên dùng nhất cho người mới.

14. Bảo mật và Riêng tư

history -c: Xóa toàn bộ lịch sử các lệnh bạn đã gõ (hữu ích khi bạn lỡ gõ mật khẩu vào Terminal).
shred -u file.txt: (Linux) Ghi đè nhiều lần lên file trước khi xóa để không ai có thể khôi phục dữ liệu.

Lời Kết

Học Terminal giống như học một ngôn ngữ mới. Đừng cố gắng nhớ hết tất cả cùng một lúc; hãy bắt đầu bằng việc sử dụng ls, cd, và pbcopy thường xuyên hơn. Sau một thời gian, bạn sẽ thấy mình lười dùng chuột hơn vì Terminal quá nhanh và hiệu quả!

Bạn có câu lệnh "tủ" nào khác không? Hãy chia sẻ ở phần bình luận bên dưới nhé!